wtorek, 31 grudnia 2013

Nowa proza kanadyjska

Debiutancka powieść Alexiego Zentnera, Dotyk, jest historią wyimaginowanej osady Sawgamet, ukrytej głęboko w leśnych ostępach na północnym zachodzie Kanady oraz jej założycieli, rodziny Boucherów.
Początek powieści jest swoistym zakończeniem, zamknięciem pewnego cyklu. Narrator, Stephen Boucher powraca do swojej rodzinnej miejscowości aby doglądać konającą matkę. Stephen, anglikański pastor, który wychował się w Sawgamet, w atmosferze tradycyjnych wierzeń i ludowych obrzędów. W przeddzień śmierci matki, Stephen, pracując na mową pogrzebową, przypomina sobie historię życia i śmierci swojego dziadka i ojca. Wspomnienia te sprawiają, iż czytelnik staje się uczestnikiem swoistej historii  tragedii rodzinnej.

Zentner przedstawia przeszłość poprzez kluczowe postacie z dzieciństwa Stephena - jego dziadka Jeannota, jego ojca Pierre'a, oraz jego ojczyma Earla. Wszystko wydaje się być istotne i częścią większego planu, nawet przejście na emeryturę Earla, anglikańskiego pastor, jest ważnym elementem całej historii. Zentner pokazuje w jaki sposób rzeka i las, które stanowią podstawowe źródła utrzymania, kształtują mieszkańców i określa ich tożsamość. Mieszkańcy Sawgamet zaczynali jako poszukiwacze złota, a wraz z wyczerpaniem się zasobów złota, stali się drwalami lub właścicielami sklepików. Warto pamiętać, iż tożsamość to bardzo złożona kwestia, nie jest stała i dana na zawsze, gdyż nawet śmierć nie jest w stanie zatrzymać dalszych możliwych zmian. Ale ten temat będzie poruszony w moim bardziej akademickim projekcie. ;-)

W pierwszy rozdział powieści wplecione zostało opowiadanie, o tym samym tytule - "Dotyk," za które Zentner otrzymał nagrodę O'Henry'ego. Rozdział opowiada historię śmierci ojca i siostry Stephena, jednocześnie wprowadzając dwa motywy przewodnie - zimno i śmierć. Zmieniają się bohaterowie i okoliczności, jednak koniec jest zawsze taki sam - ktoś umiera podczas zimy. Żal i strata bliskiej osoby, w pewnym sensie dodają kolorytu powieść, jednak autor, zachowuje właściwe proporcje między żyjącymi i tymi którzy zginęli, tym samym zapewniając czytelnika, iż gdzieś pośród tej tragedii tli sie jeszcze iskierka nadziei. Pomimo  rodzinnych nieszczęść, powrót Stephena do Sawgamet daje nadzieję, iż może wszystko nie jest stracone.

Ale czym właściwie jest Dotyk?
Jest w pewnym sensie historią osadnictwa. Nastoletni Jeannot rozkręca interes w puszczy tylko dlatego, ze jego pies nie chce dalej iść. Okazuje sie, że w miejscu w którym zatrzymał sie pies, Jeannot znajduje duży kawałek złota, który nie tylko zapewnia mu ekonomiczne bezpieczeństwo ale również rozpoczyna gorączke złota.
Jest też swoistym studium duchowości. Duchowość w powieści reprezentuje nie tylko anglikański pastor, który jest narratorem, ale również duchy z indiańskich legend. Otaczający Sawgamet las zamieszkany jest przez wektiko i qallupiluit - mityczne stworzenia, które polują na ludzi i dzieci. Poza zimnem i śmiercią, wiara jest jakby kolejnym motywem w powieści. Można się zastanawiać czym jest wiara i w co wierzyć. W powieści ta wiara chrześcijańska przplata się z wierzeniami Indian. Mieszkańcy Sawgamet wierzą, iż las, który jest źródłem utrzymania i stabilizacji ekonomicznej, jest również niezbadaną siłą, która potrafi wymierzyć ludziom sprawiedliwość.

The Two Wolves - A Cherokee Story


 A young boy came to his Grandfather, filled with anger at another boy who had done him an injustice.

The old Grandfather said to his grandson, "Let me tell you a story. I too, at times, have felt a great hate for those that have taken so much, with no sorrow for what they do. But hate wears you down, and hate does not hurt your enemy. Hate is like taking poison and wishing your enemy would die. I have struggled with these feeling many times."

"It is as if there are two wolves inside me; one wolf is good and does no harm. He lives in harmony with all around him and does not take offense when no offense was intended. He will only fight when it is right to do so, and in the right way. But the other wolf, is full of anger. The littlest thing will set him into a fit of temper."

"He fights everyone, all the time, for no reason. He cannot think because his anger and hate are so great. It is helpless anger, because his anger will change nothing. Sometimes it is hard to live with these two wolves inside me, because both of the wolves try to dominate my spirit."

The boy looked intently into his Grandfather's eyes and asked, "Which wolf will win, Grandfather?"

The Grandfather smiled and said, "The one I feed."

czwartek, 12 grudnia 2013

Absolutely Fabulous Queen - the Fur Queen

Tomson Highway, a Cree/Canadian pianist and one of Canada's best known playwrights, published his debut novel, Kiss of the Fur Queen, in 1998. It is a story of a champion dog-sled racer, Abraham Okimasis and his sons Jeremiah, a pianist, and Gabriel, a dancer. As the brothers journey from northern Manitoba to residential school and then to Winnipeg, a mysterious trickster figure - the Fur Queen - plays witness to their lives. The resulting story is about sibling rivalry, sibling love, how Natives were treated in Catholic residential schools, sexuality, art, and family.

What is this mysterious trickster figure? Why is it mysterious? One cannot understand Native American Literatures or First Nations Literatures, for that matter, without a clear understanding of mythology. Mythographer John Bierhorst claims that "mythology does not have the antiquity of geologic ages, but it is nevertheless a very old pattern, woven into the terrain over the course of thousands of years. Each continent - except Antarctica - has its own mythological imprint and will probably never receive another, at least not in the foreseeable future. Viewed at a distance, myths create a luxuriant configuration that gradually changes from region to region. At close range, these same myths reflect the desires and fears of distinct peoples, granting them trusteeship of the land with the consent of unseen powers." (2) What Bierhorst is suggesting here is that there are distinct mythological maps that have guided cultures from ancient times to the present.

Myths are called âtayôhkêwin in Plains Cree, and occupy a very important place in the culture. The Cree creation narrative is considered to be the archetype of its spiritual foundation. The events and sequence of the unfolding universe are the basis of the Cree belief system. Other sacred narratives of Cree mythology speak of the emergence of a culture hero, the trickster, who named and organized everything that existed in the Cree lifescape, and made the flora and fauna, earth and heavens harmonious and safe in preparation for the arrival of the Cree people. The collection of tribal narratives represents the archives of centuries of learning and the synthesis of human, ecological, and spiritual knowledge. "In many cases, Cree knowledge is only accessible through the understanding of a complex nexus of sacred oral narratives and communal spiritual practices that are reenactments of the creation time. The whole scheme of creation and mythological beginnings, along with a complex array of peoples' experiences since ancient times, contributes to what traditional Cree people consider the truth of existence."

Many of the most important figures in Cree mythology are human in shape. Here are some central ones just to name a few:
  • The 'Older Brother' of all Cree people. He is clever, plays tricks on other creatures and is often treated as The First Cree person.
  • 'Little People' can help humans by giving them powers if they pass a test or challenge.
  • 'Windigo' is a human that has been infected with wicked powers after consuming human flesh. They have great powers and are much feared.
  • 'Thunderer/Thunderbird' are beings that come from the sky, usually associated with strong and powerful thunderstorms. They are considered good, and protect humans from evil things.
  • 'Sun-Child' is born when the Sun takes a mortal wife. He becomes the Morning Star.
  • 'One with a beaded head/Wampum-head' is a man with beads in his hair. He is associated with prosperity and physical beauty. 
 It is also worth keeping in mind that all the aboriginal people and cultures of North America do not fall into one common group. It is true that they have many things in common but still in any sense, be it historical, cultural, or linguistic, the Plains Cree are as distinct a people from the Navajo as an Anglo-Canadian is from a Turkish person.

But what about this mysterious Fur Queen?
In Tomson Highway's novel Kiss of the Fur Queen, the figure of the Fur Queen is described with both Weesageechak and Weetigo imagery. Cynthia Sugars asserts that Highway's use of the Weetigo "represents a critical after effect of colonialism for it [the Weetigo] embodies the ways members of a culture can be induced to turn on their own people."(74) Jenifer S.H. Brown and Robert Brightman in their study The Orders of the Dreamed: George Nelson on Cree and Northern Ojibwa Religion and Myth claim that there is a "socially shared belief in the reality of windigo transformation."(163) Highway employs Weetigo imagery to describe the residential school's abusive priest which places sexual abuse parallel to the Weetigo's cannibalism. Such a construction of a Weetigo sexuality within the Christian context puts Jeremiah and Gabriel in danger of a sexualized and religious form of Weetigo transformation as Mitchell Leslie Spray tells us. To demonstrate the complex issues that the Aboriginal culture and its members must encounter within the modern colonial framework, Highway uses mythological figures specific to his characters' culture. Tomson Highway does not praise Aboriginal culture or condemn Western culture; in the Okimasis brothers he exaggerates the interaction and confrontation between the two cultures.

In Comparing Mythologies Tomson Highway states that mythology "maps out the collective subconscious, the collective dream world of races of people, the collective spiritual nervous system."(26) Therefore, he, using the mythology of the Rock Cree, comes up with a Trickster who has an unclear influence on the main characters' lives and whose symbolic presence permeates both cultures in which the brothers travel. For, as Elvira Pulitano writes, "Trickster stories have always aimed at liberating people's minds, forcing them into self-recognition and knowledge, and keeping them alert to their own power to heal."(147) It is easy to identify the Fur Queen as Trickster; however, the complications of Weesageechak and Weetigo merged in this one figure make the liberation of minds and forced self-recognition clearly painful and potentially dangerous.

more to follow ...

Works cited and consulted:
John Bierhorst, The Mythology of North America
Jenifer S.H. Brown and Robert Brightman, The Orders of the Dreamed: George Nelson on Cree and Northern Ojibwa Religion and Myth
Tomson Highway, Comparing Mythologies
Elvira Pulitano, Toward a Native American Critical Theory 
Cynthia Sugars, "Weetigos and Weasels: Tomson Highway's Kiss of the Fur Queen and Canadian Post-Colonialism"
The Encyclopedia of Saskatchewan

piątek, 22 listopada 2013

The Cure for Death by Lightning by Gail Anderson-Dargatz


Gail Anderson-Dargatz, kanadyjska pisarka, wydała swoją pierwszą powieść, The Cure for Death by Lightning, w 1996 roku, za którą otrzymała nagrodę Ethel Wilson Fiction Prize. Nagroda ta przyznawana jest za najlepszą powieść napisaną przez mieszkańca Kolumbii Brytyjskiej. Jest to jakby klasyczna powieść o wchodzeniu w dorosłość, swoistym rytuale przejścia, odkrywaniu tego co nas prześladuje i co zrobić, aby odesłać to coś w zaświaty. Tytuł The Cure for Death by Lightning - leki na śmierć od pioruna - pochodzi z dziennika matki Beth. Styl pisarski Gail Anderson-Dargatz niektórzy określają jako "Margaret Laurence spotyka Gabriela Marqueza." Z tego co wiem, powieść nie została jeszcze przetłumaczona na język polski, więc może to jest jakiś pomysł.

Akcja powieści rozgrywa się w zapadłej mieścinie, Turtle Valley, w Kolumbii Brytyjskiej pod koniec II Wojny Światowej. Życie piętnastoletniej Beth Weeks nie tylko pełne jest dziwnych zdarzeń - koleżanka z klasy zostaje rozszarpana przez dzikie zwierzę, dzieci giną w pobliskim rezerwacie, tajemniczy osobnik śledzi Beth, ale również obfituje w nietypowych bohaterów - Nora, zmysłowa pół-Indianka, zakochana w Beth, której przyjaźń jest swoistym azylem dla Beth, Brudny Billy, pomocnik z syndromem Tourette'a oraz matka Nory, która ma dodatkowy mały palec. Jakby tego było mało, jest też ciemna strona jej własnej rodziny. Dominujący ojciec cierpiący na nerwicę frontową i niekontrolowane napady agresji oraz matka, która często rozmawia ze zmarłymi, a z domownikami porozumiewa się za pomocą albumu z wycinkami zawierającymi różne przepisy, kwieciste opisy potraw, prac ogrodniczych czy listy składników do przygotowania leków. W tym wszystkim Beth musi odnaleźć siebie oraz zmierzyć się ze swoją budzącą się i potencjalnie niebezpieczną seksualnością. W momencie porażenia piorunem w Beth dokonuje się zasadnicza zmiana.Od tego momentu, ramię, które zostało porażnone zaczyna żyć własnym życiem. Kiedy John Weeks stara się wykorzystać seksualnie córkę, spotyka się z jej zdecydowanym sprzeciwem. Ramię staje się swoistym źródłem siły i pewności siebie dla Beth. Pomimo posiadania "super-ramienia" Beth w dalszym ciągu obawia się tajemniczego człowieka, który ją śledzi -  Jacka Kojota.

Kojot wprowadza elementy magiczne do powieści. Ale kim właściwie jest kojot? Jest to trickster, archetyp boga-żartownisia, przechery, półboga lub śmiertelnika, który przeciwstawia się ustalonym normom i działa wbrew ustalonemu porządkowi. Rolę jaką pełni trickster w różnych mitologiach jest łamanie zasad i dbanie o powtarzanie się tworzenia i niszczenia. Jest to łotrzyk, który zmienia swoją postać, kłamie lub kradnie, będąc jednak często pozytywną lub przynajmniej ambiwalentną postacią mitów. W niektórych mitologiach niedoskonałości świata materialnego tłumaczy się tym, że to trickster stworzył świat wbrew woli głównego bóstwa lub w jakiś sposób przeszkodził w tym, by dzieło stworzenia było doskonałe. W literaturze i mitach Indian, Kojot jest uważany za półboga, stwórcę ludzkości i dostarczyciela żywności. W wielu legendach Kojot postrzegany jest jako obrońca lub źródło zła.

Turtle Valley nie jest wyjątkiem. Kojot nawiedza miasteczko od jakiegoś czasu, jednak mieszkańcy nie wiedzą o jego obecności i o wpływie jaki na nich wywiera. To właśnie Kojot straszył w pobliskim lesie oraz porywał i zabijał dzieci z miasteczka i rezerwatu. W związku z tym, że Kojot jest duchem, aby zabić kogoś, musi przejąć kontrolę nad człowiekiem. Osobami, które najłatwiej dały sie kontrolować, były osoby słabe psychicznie, z obrażeniami głowy, pijane lub takie, które spędziły sporo czasu samotnie w lesie. Jednak były osoby, w których Kojot czuł się jak w domu i nie potrzebował zabijać. Kiedy taka osoba umierała, Kojot odchodził wraz z nią do świata duchów. W powieści The Cure for Death by Lightning, Kojot jest również metaforą wojny światowej.

środa, 6 listopada 2013

Canadian Magic Realism and Post-Colonial Discourse

I've been on here for almost two months now. I guess it's time I wrote a piece for my English-speaking friends. It's not really an academic piece of writing yet, it's more like an attempt at one. So here it is:

As far as the definition is concerned, magic realism is a term used to describe a literary mode rather than a particular genre. It is distinguished by a paradox of a union of opposites and conflicting perspectives. The opposites that are brought into play include subjects such as life and death or precolonial and post-colonial existences. The rational and supernatural are placed together in the literary work, giving different perspectives of reality. Historical and imaginary realities may and do coexist in the fiction.

As Robert Kroetsch and Linda Kenyon observe, magic realism as a literary practice seems to be closely coupled with a perception of "living on the margins," encoding within it, perhaps, concept of resistance to the imposing imperial center and its totalizing systems. Therefore, the use of the concept of magic realism, then, can itself signify resistance to central assimilation by more stable generic systems and more monumental theories of literary practice, a way of suggesting that there is something in the nature of the literature it identifies that confounds the capacities of the major systems to come to terms with it.

Given the lack of theoretical specificity or theoretical vacuum, Stephen Slemon believes that magic realism can provide a way of effecting important comparative analyses between separate post-colonial cultures, and that it can facilitate the recognition of continuities within individual cultures that the established genre system might blind us to: continuities, that is, between present-day magic realist texts and apparently very different texts written at earlier stages of a culture's literary history. To this end, Stephen Slemon has chosen two magic realist texts from within a single post-colonial culture, namely, English Canada. He has decided to focus on Jack Hodgins' The Invention of the World and Robert Kroetsch's What the Crow Said.

Since the magic realism suggests a binary opposition between the representational code of realism and fantasy. Such opposition is reflected in the language of narration where a peculiar battle between these two systems takes place. Each one of them is trying to create a different kind of fictional world from the other. It is self-evident that the ground rules of these two worlds are somewhat conflicting therefore neither one can fully come into being, and each remains suspended, locked in a continuous dialectic with the "other." Slemon suggests that despite its precise form "the act of colonization initiates a kind of double vision or 'metaphysical clash' within the colonial culture, a binary opposition withing the language that has its roots in the process of either transporting a language to a new land or imposing a foreign language on and indigenous population."(12) To put it simply, the magic realist text mirrors real conditions of speech and cognition within the actual social relations of a post-colonial culture, a reflection Gabriel Garcia Marquez calls a "speaking mirror."

In The Invention of the World Jack Hodgins portrays Vancouver Island community, especially The Revelations Colony of Truth, renamed the Revelations Trailer Park. Its depiction is always set in the real world of familiar space. However, the realism of the site is somehow impaired by the historical as well as metaphorical re-enactment of the process of colonization which, in turn, transforms the novel's regional setting into a metonymic focal point for not only English-Canadian culture but also for post-colonial culture as a whole.  According to Slemon, the novel epitomizes a process of psychic liberation from Old World domination and its cognitive codes. What Slemon finds interesting is the fact that the re-enactment process triggers a release from historical domination.

Robert Kroetsch's novel, What the Crow Said, is set in a region lying "ambiguously on the border between the provinces of Alberta and Saskatchewan," and the people there have absolute control over the horizontal dimension whereas the "vertical world" is a mystery to them. Kroetsch uses a series of motifs such as the stranding of the dying Martin Lang between the sky and earth or JG's fatal fall from the tree to prove that human control in the second dimension represents an impossible goal. Apart from the binary opposition between horizontal control and vertical incompetence, there are also two conflicting time schemes, for example, the passage of a few seasons contains several years of calendar time. Stephen Slemon believes that the site of the novel can be seen as a metonym for post-colonial space.

There are a few things worth keeping in mind. Firstly, both texts present a sort of post colonial discourse involving the recuperation of silenced voices as axial to a "positive imagined reconstruction of reality." Secondly, both texts highlight plurality as well as the fact that marginalized presences gravitate towards the centre. Thirdly, the site of each text as a localized region epitomizes the post-colonial culture as a whole. And last but not least, each text foreshortens history "so that the forces operating in the real social relations of the culture are brought metaphorically into play."(20)

more to follow ...

Work cited:
Stephen Slemon, "Magic Realism as Post-Colonial Discourse"

środa, 2 października 2013

Realizm magiczny i amerykański Południowy Zachód

Realizm magiczny kojarzony jest głównie z Ameryką Łacińską oraz twórczością Gabriela Garcii Marqueza. Jednak trzeba mieć świadomość, iż Ameryka Południowa nie jest jedynym miejscem, w którym doświadczana rzeczywistość, paradoksalnie, posiada wzajemnie wykluczającą się dwoistość.
Obszarem o podobnym zróżnicowaniu etnicznym i kulturowym jest amerykański Południowy Zachód. W skład Południowego Zachodu wchodzą Teksas, Oklahoma, Kolorado, Nowy Meksyk, Arizona, Utah, Newada i Kalifornia. Zagarnięty w czasie wojny meksykańsko-amerykańskiej z 1848 roku, obszar ten stanowi wyjątkową mieszankę bardzo starych i nietypowych w swoim charakterze społeczności Meksykanów, Amerykanów oraz Indian, a także ludności, która zaczęła tu masowo napływać ze wszystkich stron kraju po 1945 roku. Kolejną rzeczą, która przyczynia się do owej wyjątkowości jest pustynia, która z natury ma w sobie coś magicznego i tajemniczego. W Starym Testamencie pustynia jawi się jako miejsce nieprzyjazne ludziom i wszelkiemu życiu. Jest ziemią Kaina, zamieszkaną tylko przez nomadów, złoczyńców i zdesperowanych uciekinierów. Jest antytezą istnienia. Jednak na pustkowiu Pan uczynił wiele cudów, ukazując ludowi wybranemu swą wszechmoc. Pustynia oznacza też coś nowego - czas próby i doświadczenia, czas moralnego odrodzenia, fizycznego i duchowego hartu. Pod tym względem pustynia amerykańskiego Południowego Zachodu nie jest wyjątkiem.

Jedną z powieści, która przedstawia niezwykłą i niezwykle złożoną rzeczywistość amerykańskiego Południowego Zachodu jest La Maravilla / The Wonder (1993), której autorem jest, prawnik i pisarz, Alfredo Vea, Jr. Wspomniana wyżej dwoistość znajduje swoje odbicie w tytule powieści. "La Maravilla" odnosi się do kwiatów składanych na grobie, jak również oznacza imię psa, który prowadzi żywych do Mictlanu, mitycznego azteckiego świata podziemnego, a ściśle mówiąc piekła, do którego mieli trafić wszyscy słabi, starzy, zmarli na łożu, oraz ci, którzy unikali walki.

Głównym bohaterem powieści jest młody chłopiec Beto, który jest wychowywany przez swoją hiszpańską babkę Josephinę, która jest nie tylko wierzącą katoliczką, ale również curanderą - ludową uzdrowicielką, oraz pochodzącego z indiańskiego plemienia Yaqui dziadka Manuela, który jest szamanem. Oboje dziadkowie starają się przekazać wnukowi swoje duchowe i kulturowe dziedzictwo. Do pewnego stopnia, Beto może być utożsamiany z autorem, Alfredem Veą, dla którego La Maravilla w równym stopniu jest powieścią jak również i pamiętnikiem.

La Maravilla jest również swoistym obrazem społeczności w Buckeye Road, które nawet nie jest miastem, ponieważ nie posiada oświetlenia ulicznego, wodociągów, kanalizacji ani nawet poczty. Kiedy zapalały się światła w Phoenix, Buckeye pozostawało w ciemnościach, światła Phoenix były dla Buckeye gwiazdozbiorem, gdzieś nisko na horyzontem, który nie zmieniał sie z upływem pór roku. Jednak Buckeye Road zmieniało się o zachodzie słońca, ożywało, jakby ktoś je zauroczył. Stare samochody, które już nie były używane, mogły udawać, iż właśnie zaparkowały. Wszechobecny czerwony pył wydawał się znikać w świetle zachodzącego słońca, a makijaż prostytutek, tak okrutnie koszmarny w południe, w nocy stawał się uwodzicielski. Buckeye wydaje się być zbudowane przez outsiderów dla outsiderów. Znajdziemy tam Indian, Amerykanów pochodzenia meksykańskiego, Afroamerykanów, Amerykanów wywodzących się z Europy, Chińczyków czy Hindusów, a także prostytutki, lesbijki i transwestytów.

W powieści La Maravilla jest miejsce dla latynoskiego katolicyzmu, afroamerykańskiego chrześcijaństwa, szamanizmu pejotl czy kreolskiej duchowości. Alfredo Vea wykorzystując tak bogatą rożnorodność rasową swoich bohaterów pokazuje nie tylko procesy marginalizacji etnicznej, ale również podobieństwa i punkty styczne między różnymi duchowymi tradycjami. Co więcej, Vea, w powieści, stara się odpowiedzieć na  kilka istotnych pytań, takich jak:
Co oznacza przynależność do kultury, religii oraz miejsca w sensie geograficznym i czasowym?
Jakie czynniki determinują tożsamość?
Czy amalgamat historii i doświadczenia tworzy świadomość?
Gdzie są granice między ludźmi, miejscami i tradycjami? oraz
Dlaczego społeczeństwo usilnie stara się ograniczać naturalną ludzką skłonność do wypełniania luk i zacierania granic?

wtorek, 17 września 2013

Alejo Carpentier i amerykańska rzeczywistość cudowna

Alejo Carpentier należy do pokolenia, które nie tylko osiągnęło pełnoletność po I Wojnie Światowej, ale również pozostawało pod wrażeniem triumfu Rewolucji Rosyjskiej oraz marksistowsko-leninowskiej ideologii. W swojej twórczość Carpentier starał się podkreślać polityczne i kulturalne nurty odpowiednie dla Ameryki Łacińskiej poprzez odrealnienie rzeczywistości w taki sposób, że to co prawdziwe wydawało się cudowne, a to co cudowne prawdziwe.

Lo real maravilloso czyli amerykańska rzeczywistość cudowna jako termin literacki został wprowadzony przez Alejo Carpentiera w przedmowie do powieści Królestwo z tego świata /El reino de este mundo /The Kingdom of this World  (1949). Przedmowa ta, była jednocześnie manifestem artystycznym, jak również krytyką surrealizmu.
Królestwo z tego świata jest owocem podróży na Haiti w 1943 roku, która doprowadziła Carpentiera do przekonania, że cudowność jest naturalną cechą Ameryki Łacińskiej i wszystko w niej, geografia, przyroda, folklor, jest jakby wynikiem cudu.

Akcja utworu zawiera opisy wielu autentycznych postaci i wydarzeń (m.in. bunt Mackandala, rządy Henri Christophe'a), jednak autor odchodzi od chronologicznego przedstawiania wydarzeń. Taki sposób tworzenia akcji symbolizuje sprzeczności widoczne w Ameryce Łacińskiej. Koncepcja jednostki i kolektywna wolność przedstawiane są poprzez zestawienie postaci i sytuacji, panów i niewolników, białych i czarnych. Konieczna wydaje się potrzeba podejmowania działań zbrojnych, które zazwyczaj kończą się klęską i rozczarowaniem, jednak panuje przekonanie, iż cierpienie jednostki będzie korzystne dla dobra ogółu. Pomimo całego dramatyzmu opisywanych zdarzeń, proza nasycona jest jakby atmosferą cudowności, wynikająca z zawarcia w niej murzyńskiego folkloru i wiary bohaterów w zjawiska nadprzyrodzone.

Jednak nie należy całkowicie utożsamiać lo real maravilloso z realizmem magicznym. Faktem jest, iż przez pewien czas terminy te używane były wymiennie, ale z czasem zaczęto je odróżniać. Granica między nimi jest płynna, subiektywna i zależna od badacza. Jedni uznają lo real maravilloso za odmianę realizmu magicznego. Inni, natomiast twierdzą, iż jest to specyficzny, wyczulony na cudowność, sposób postrzegania rzeczywistości, z perspektywy wykształconego Europejczyka. W podobny sposób, w jaki rzeczywistość Nowego Świata odbierali jego pierwsi odkrywcy.

sobota, 14 września 2013

Legendy gwatemalskie / Leyendas de Guatemala

Legendy gwatemalskie (1930), autorstwa Miguela Angela Asturiasa, to nowa wersja historii stworzenia Majów. Jest to również pierwszy utwór realizujący poetykę realizmu magicznego.  Legendy to zbiór krótkich opowiadań, w których Asturias przenosi pamięć zbiorową na wyższy poziom świadomości, oraz które odzwierciedlają tradycyjny charakter przekazu ustnego.

Asturias wykorzystuje tradycje i legendy swoich przodków aby przedstawić prawdziwy obraz kultury Indian Ameryki Łacińskiej. Do tego celu wykorzystuje pewne elementy kultur pierwotnych aby pokazać, iż przyszłość kraju zależy w dużym stopniu od uznania i zaakceptowania kulturowej spuścizny Majów.

Każda historia w Legendach jest swoistym poematem, w którym każde słowo ma znaczenie, jak to zazwyczaj bywa w mitach stworzenia, a tym samym nie jest to zwyczajny zbiór opowiadań. Wszystkie opowieści łączy wspólny mianownik tego samego kontinuum czasoprzestrzennego. Legendy posiadają dwa wstępy: "Guatemala" i "Ahora que me acuerdo," które spełniają dwie różne funkcje. "Ahora que me acuerdo" przedstawia narratora, który może być utożsamiany z autorem, podczas gdy "Guatemala" opisuje miejsce akcji. Opowieści są płynne i ta płynność sprawia, iż są wyjątkowo melodyjne, jak gdyby były przeznaczone do recytacji. Nie jest to nic nadzwyczajnego w kontekście literatur etnicznych, ponieważ były one zazwyczaj przekazywane ustnie.

Kolejną rzeczą, którą należy wspomnieć to to, że Legendy gwatemalskie pokazują w jaki sposób znajomość i badanie mitów pomogło stworzyć narodową tożsamość Gwatemali. Legendy Asturiasa przedstawiają dwa różne światopoglądy, Europejczyków i Majów, które są fundamentem tej tożsamości. Godny uwagi jest fakt, iż Asturias zrywa ze stereotypowym przedstawianiem Indian Ameryki Łacińskiej jako ludzi bezradnych lub zdanych na łaskę Europejczyków a kulturowe dziedzictwo Majów postrzega jako swoiste kontinuum i integralną część Gwatemali.

A co z tym realizmem magicznym?
Francisco Solares-Larrave uważa, że mityczne myślenie, które przedstawione jest w Legendach nie powinno być analizowane z antropologicznego punktu widzenia, ale bardziej jako zalążek nowego spojrzenia na rzeczywistość. Wprowadzenie nowego rodzaju logiki opartej na myśleniu mitycznym sprawiło, iż opowiadania Asturiasa stały sie prekursorem, a nawet kamieniem milowym w kierunku amerykańskiej rzeczywistości cudownej Alejo Carpentiera czy późniejszego realizmu magicznego. Sam Asturias był bardziej zainteresowany przedstawianiem realnych aspektów magicznych rzeczy, które są źródłem nowej narodowej tożsamości, niż rozwijaniem konkretnego gatunku literackiego.

wtorek, 10 września 2013

"Felisberto, zawsze będę Cię kochał"



"Felisberto, zawsze będę Cie kochał" - tymi słowami Julio Cortazar kończy swój list-esej do Felisberta Hernandeza. Gabriel Garcia Marquez stwierdził, że nie byłby takim pisarzem jakim jest, gdyby nie przeczytał opowiadań Urugwajczyka.

A kim właściwie jest Felisberto Hernandez? Jest nie tylko jednym z najwybitniejszych prozaików Ameryki Południowej, ojcem realizmu magicznego, ale również osobą wyjątkową  pod wieloma wzgledami.

Po pierwsze: bardzo popularnemu nazwisku towarzyszy bardzo oryginalne imię.

Po drugie: przez większą część życia zajmował się muzyką poważniej niż pisaniem.

Po trzecie: proza Felisberta stoi jakby w opozycji do tradycji literackiej i szeroko pojętych gustów/nawyków czytelników. Twórczość Hernandeza określana jest mianem opowiadania. Dla tych, którzy w miarę swobodnie poruszają się na gruncie teorii literatury, opowiadanie jest takim gatunkiem, w którym istotna jest wyraźna konstrukcja fabuły, przejrzystość, efekt finalny oraz ekonomiczny dobór słów i środków artystycznych. Jednak opowiadania Felisberta nie posiadają konstrukcji, puent, a często nawet wyraźnej fabuły. Proza Urugwajczyka przypomina ciąg obrazów, myśli i spostrzeżeń. Bardziej chodzi tutaj o pewien zestaw wrażeń estetycznych niż zaskoczenie czytelnika ostatnim akapitem opowiadania. Felisberto nie chce, jak pisze Tomasz Pindel, żeby jego czytelnik podskoczył z wrażenia, dopiero kończąc ostatnie zdanie - ma podskakiwać przez cały czas.

Hernandez zwraca uwagę na nietypowe momenty, obdarzając je wręcz obsesyjnym uczuciem. Są to szczególne momenty, ponieważ poprzedzają one świadome poznanie, wejście w dorosłość kiedy to rozum zaczyna kontrolować emocje. Istotny jest, na przykład, niewyjaśnony smutek, który pojawia się po wyrzuceniu skórki od banana na pole zielonej lucerny.

 Jest wierny swoim obsesjom. Sam o sobie powiedział kiedyś, że jego specjalnością jest pisanie o tym, czego nie wie, ponieważ nie powinno się pisać tylko o tym, co się wie.

niedziela, 8 września 2013

I am NOT a magical realism virgin!

Mój przysłowiowy pierwszy raz z realizmem magicznym miał miejsce w 1994 roku. Byłem wtedy w klasie maturalnej, przed egzaminami na studia filologiczne i wypadało przeczytać książkę, na temat której, można byłoby porozmawiać w trakcie egzaminu ustnego. Wiedziony jakimiś romantycznymi ideałami i biologiczno-chemiczną ciekawością świata wybrałem Miłość w czasach zarazy G.G. Marqueza.

Miłość okazała się historią uczucia, które trwało 51 lat, 9 miesięcy i 4 dni. Jednak nie samo uczucie mnie zainteresowało, wszak uczucie jest uczuciem o każdej porze i w każdym miejscu, ale im bliżej śmierci, tym bardziej jakby jest intensywne. To, co mnie zaintrygowało, to swoista fuzja pomiędzy fizycznością rzeczywistości i psychologiczną ludzką rzeczywistością z całą gamą myśli, emocji, marzeń, mitologii i różnej maści wyobrażeń. Dzięki takiemu połączeniu wszystko jest dokładne, pełne i bardziej prawdziwe.

Tak oto zaczęła się moja fascynacja realizmem magicznym i wszystkim tym, co inne, magiczne, mityczne, borderline, niedopowiedziane i w szarej strefie ludzkiej podświadomości.

Dla kogo jest ten blog?
Dla przyjaciół, znajomych, ludzi z pasją, a przede wszystkim dla tych, którzy mają odwagę, aby krytycznie myśleć i zmierzyć się z magiczno-realistycznym tekstem. A tak naprawdę, ten blog jest dziennikiem mojej fascynacji, sposobem na podzielenie się z innymi tak niesamowitą i wciągającą tendencją estetyczną.


I na koniec coś z Marqueza:

"el amor era el amor en cualquier tiempo y en cualquier parte, pero tanto más denso cuanto más cerca de la muerte"